سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
525
تاريخ ايران ( فارسى )
اين ناحيه از ايليات كوچنشين تشكيل شده و اين ناحيه سرتاسر مرتفع و كوهستانى ، تعيين مرز خيلى مشكل به نظر ميامد . اين كميسيون در سال 1847 از روى معاهدهء ارز روم شروع به كار نمود . مطابق شرائط اين معاهده هردو دولت همجوار بعضى نواحى و خطه هائى را كه نسبت بدان ادعاهائى داشتند ترك گفته و راضى شدند كه كميسرهائى براى تحديد حدود تعيين كنند . اين كميسيون جديد در سالهاى 1849 ، 1850 ، و 1851 در محمره ( خرم شهر فعلى ) و بغداد جمع شده ولى به هيچگونه نتيجهء قطعى نرسيدند . در سال 1851 لرد پالمرستون « 1 » پيشنهاد كرد كه خط عمومى سرحد در قسطنطنيه معين شود و برطبق معاهدهء ارز روم نمايندگانى از پاريس و تركيه با كمك كميسرها بانجام اين امر بپردازند . تعيين مرز در سرزمينهاى مشكوك نيز مطابق پيشنهاد او بايستى به قراردادهاى آتيه واگذار شود . اين پيشنهاد مورد قبول قرار گرفت و عمليات مساحى و نقشهبردارى در يك دورهء هشت ساله ( از سال 1857 تا سال 1865 ) ادامه داشت . در نتيجه نقشهاى از اين ناحيه بين آرارات و خليج فارس قطعه و ناحيهاى به طول هفتصد ميل و عرض بيست تا چهل ميل تهيه شد . بعد از آن به باب عالى چنين اطلاع داده شد « بعقيدهء دولت هاى ميانجى و واسطه خطوط سرحدى آتيه بين دو قلمرو سلطان تركيه و شاه ايران تا آن جائى كه ممكن است بايستى از روى نقشه تعيين گردد . دو دولت مسلمان خودشان بايستى اين خط را تعيين نمايند . اگر در طى وقايع آتيه اختلافاتى در مورد يك ناحيهء معين و مخصوصى پيش آيد دو دولت بايستى حل مواد مورد بحث را به تصميم دولتهاى انگليس و روسيه واگذار نمايند . » در سال 1907 تركيه از گرفتاريهاى داخلهء ايران استفاده نموده و نه تنها « سر زمينهاى مشكوك » را تصرف نمود بلكه نواحى كه بدون گفتگو متعلق بايران بود به خاك خود ضميمه ساخت . چند سال بعد باز يك كميسيون مختلط دوباره تشكيل شد و در ماه اكتوبر سال 1914 درست يكروز قبل از بروز مخاصمه و جنگ بين روسيه و تركيه آخرين ستون سرحدى در پاى كوه آرارات برپا شد و بدين ترتيب تعيين حدود ايران
--> ( 1 ) - Lord Palmerston